Strzelno moje miasto

wtorek, 12 maja 2026

Wielka żałoba w Strzelnie - 1935

Dzisiaj 12 maja 2026 roku mija 91 rocznica śmierci Marszałka Józefa Piłsudzkiego. Przywołując tę rocznicę zamieszczam opis tamtych dni i wielkiej żałoby jaka zapanowała w Strzelnie. Zawarty on został w artykule: - Wobec śmierci marszałka Piłsudskiego, który ukazał się w „Dzienniku Kujawskim” 22 maja 1935 roku, nr 118.

Wieść o śmierci śp. J. Piłsudskiego rozeszła się lotem błyskawicy po Strzelnie. Gazety, które przyniosły wiadomość o śmierci, rozchwytywano szybko. Przy głośnikach radiowych mieszkańcy z zaciekawieniem wyczekiwali wiadomości ze stolicy i kraju. Na gmachach urzędowych i domach prywatnych w dalszym ciągu jeszcze powiewają sztandary do połowy masztu, spowite kirem. Urzędnicy na znak żałoby noszą czarne opaski, tak samo i członkowie niektórych organizacji. Tutejsze korporacje miejskie na wieść o śmierci wysłały telegram kondolencyjny do pana Prezesa Rady Ministrów w Warszawie. Społeczeństwo złożyło hołd pamięci Józefowi Piłsudskiemu w dniu 18 maja.

Mieszkańcy Strzelna i sąsiednich wiosek spieszyli do kościoła farnego na nabożeństwo żałobne. Przed katafalkiem ustawionym w prezbiterium ks. prałat Czechowski odprawił uroczystą mszę, a ks. wikary Gliński odprawił mszę żałobną. Po mszy uformował się pochód żałobny, jakiego Strzelno już dawno nie widziało. W zgodzie i harmonii szły dosłownie wszystkie stany, bez różnicy przekonań, szli również i przedstawiciele gminy żydowskiej oraz gminy ewangelickiej. Do zebranych przemówił burmistrz p. Radomski, po czym pochód rozwiązano. O godzinie 19:00, przy udziale radnych i Zarządu Miejskiego, odbyło się żałobne posiedzenie na sali Rady Miejskiej. Zagaił posiedzenie burmistrz p. Radomski i odczytał orędzie Pana Prezydenta Rzeczypospolitej, po czym po chwili milczenia obecni wpisali się do księgi kondolencyjnej. Po nabożeństwie majowym odbyła się w sali p. Pinkowskiego żałobna akademia przy bardzo licznym udziale społeczeństwa.

Wiadomość o zgonie marszałka Piłsudskiego przyjęła tutejsza Gmina Żydowska z żalem. Przedstawiciel gminy żydowskiej wpisał się do księgi kondolencyjnej, wyłożonej w Zarządzie Miejskim. W dniu 18 maja odbyło się uroczyste nabożeństwo żałobne w miejscowej synagodze. Wnętrze synagogi przyozdobiono kirem i w barwy narodowe polskie. Nabożeństwo prowadził kantor Dawidowicz oraz starszy gminy p. Lesser, który w czasie modłów przemówił do zebranych i przedstawił życiorys zgasłego marszałka. Przedstawiciele gminy żydowskiej brali udział również w dalszych ogólnych manifestacjach żałobnych. Dnia 16 bieżącego miesiąca Koło Podoficerów Rezerwy w Strzelnie wysłało poczet sztandarowy w składzie: kapitan Tadeusz Roloff, Tadeusz Płócienniczak, Bolesław Porada i Stefan Banaszak na uroczystości pogrzebowe do Warszawy i Krakowa. Delegacje powróciły do Strzelna w dniu 19. 5. bieżącego roku.

Księga kondolencyjna, z powodu zgonu śp. Józefa Piłsudskiego, została w Magistracie

wyłożona w dniach 17 i 18 maja b. r. księga kondolencyjna. Do księgi tej wpisywali się, licznie przedstawiciele społeczeństwa tak polskiego, jako też żydów i Niemców, towarzystwa i organizacje miejscowe itd. Księga ta wykonana jest artystycznie i sprawia miłe wrażenie.

Na czarnej oprawie wyryte są obok sarkofagu, podtrzymywanego przez 2 orły, inicjały śp. Marszałka „J. P.". Dalsze strony zawierają dedykację p. burmistrza Radomskiego, herb miasta, widok kościoła św. Trójcy i św. Prokopa oraz płaskorzeźby z kościoła Prokopa. Księga ta wysłana została do P. Prezesa Rady Ministrów przez Starostę Powiatowego w Mogilnie - „Dziennik Kujawski” z 23 maja 1935 roku, nr 119.

Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe.

środa, 29 kwietnia 2026

O tradycji strzelnian w świętowaniu 3 Maja

3 Maja 1945 roku - manifestacvja strzelnian i przemarsz do kościoła.

Mimo rozbiorów, pamięć o drugiej w dziejach świata spisanej konstytucji narodowej (uznawanej przez politologów za bardzo postępowy jak na swoje czasy dokument) przez kolejne pokolenia pomagała podtrzymywać polskie dążenia do niepodległości i stworzenia sprawiedliwego społeczeństwa. W Polsce uznaje się ją za ukoronowanie wszystkiego, co dobre i oświecone w polskiej historii i kulturze. Od czasu odzyskania niepodległości w 1918 roku, Święto Konstytucji 3 Maja było obchodzone jako najważniejsze święto państwowe. Również my strzelnianie corocznie w tym dniu manifestowaliśmy swój patriotyzm.

Uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919 roku rocznica ta została uznana za Święto Narodowe. W 1920 roku po raz pierwszy zapisano w Kronice Szkoły Katolickiej w Sławsku Małym, że szkoła obchodziła uroczyście Konstytucję 3 maja. Ten zapis powtarzał się wielokrotnie w kronice. W 1934 roku kierownik tejże szkoły Piotr Rewers tak oto opisał ten dzień:

W dniu 3 maja odbyła się w tutejszej szkole uroczystość ku czci uczczenia wiekopomnego dzieła – Konstytucji 3 Maja. Uroczystość rozpoczęto pieśnią „Boże coś Polskę”. Następnie nauczyciel tutejszej szkoły Rewers wygłosił pogadankę o Konstytucji 3 Maja z uwzględnieniem Konstytucji obecnej. Po referacie jeden z uczniów wygłosił wiersz „Trzeci Maja” oraz odśpiewano pieśń „Witaj dniu Trzeciego Maja”. Uroczystość zakończono pieśnią „Jeszcze Polska nie zginęła”. Piękny opis obchodów Święta znajdujemy w „Dzienniku Kujawskim“ z 1929 roku: - Święto 3 Maja obchodzono w Strzelnie jak rokrocznie bardzo uroczyście. Przy nadzwyczaj pięknej pogodzie pochód uformowany z wszystkich miejscowych towarzystw udał się do kościoła farnego na uroczyste nabożeństwo, które odprawił ks. Wasiela, a kazanie wygłosił ks. radca Czechowski. Po nabożeństwie pochód udał się na Rynek, gdzie defiladę odebrali przedstawiciele władz cywilnych, wojskowych, duchowieństwa i obywatelstwa. Stąd zaś udano się na cmentarz gdzie wieniec na grobie poległych powstańców-bohaterów z roku 1918-1919 złożył ks. Wasiela, a podniosłe przemówienie wypowiedział ks. radca Czechowski. Z cmentarza pochód udał się przed Park Miejski, gdzie nastąpiło jego rozwiązanie.

Strzeleńska Grupa Rekonstrukcyjna 3 maja 1935 roku na manewrach pod Młynami - Wronowani.

Po południu świąteczny dzień mieszkańcy spędzili na sportowo, na boisku przy ul. Stodolnej (Michelsona). Tam rozegrano zawody lekkoatletyczne: - biegi na 3000, 800 i 100 m.; skoki w dal i wzwyż; rzut kulą oraz mecz piłki nożnej. W opisie tego wydarzenia po raz pierwszy padła nazwa „Kujawiak“ (nie Kujawianka) miejscowej drużyny piłkarskiej. Podczas zawodów przygrywała orkiestra. Na strzelnicy Bractwa Kurkowego odbyły się zawody strzeleckie. Wieczorem, w sali Parku Miejskiego odbyła się uroczysta akademia urządzona staraniem Towarzystwa Czytelni Ludowych. Wystąpiły zespoły śpiewacze: ze szkoły powszechnej i wydziałowej oraz Kółka Muzycznego. Były deklamacje wierszy, a na koniec odśpiewano wspólnie w podniosły nastroju „Rotę“ Marii Konopnickiej.

Manewry i piknik pod Młynami - Wronowami 3 maja 1935 roku.

Na swój sposób świętowała strzeleńska młodzież i studenci z Akademickiego Koła Kujawskiego (grupa strzeleńska). W tym dniu przebierano się w stroje historyczne i organizowano tzw. manewry poza miastem. Po ich zakończeniu czas spędzano w formie pikników. Na czele tej grupy stał Alfred Fiebig, późniejszy doktor nauk medycznych. To on w czasach powojennych, kiedy zaprzestano obchodów zawsze w dniu 3 maja wywieszał na balkonie swojej kamienicy biało-czerwoną flagę, a popołudniami organizował ze swoimi zaufanymi z grupy rekonstrukcyjnej manewry historyczne w pobliżu Strzelna na Laskowie, u Ruszkiewiczów.

Po II wojnie światowej kontynuowano obchody święta Konstytucji 3 Maja. Już w 1945 roku zorganizowana uroczystość na wzór tych sprzed wojny, z pochodem i defiladą. W szkołach odbywały się akademie, po których dziatwa udawała się na uroczyste msze św. W Kronice Szkoły Podstawowej nr 1 w Strzelnie kierownik Filip Klemiński tak odnotował ten dzień:

3 maja – dzień wolny od nauki, uroczystość w szkole ze specjalnym zwróceniem uwagi, że Konstytucja 3 Maja była dużym krokiem naprzód, ale daleka od spełnienia marzeń całego świata pracy t. jest robotników, chłopów i inteligencji pracującej. Od 1949 roku wszystkie kroniki szkolne przemilczały to święto. Oficjalnie zostało ono zniesione 18 stycznia 1951 roku. Święto Narodowe 3 Maja przywrócono ustawą z 6 kwietnia 1990 roku, która weszła w życie 28 kwietnia tegoż roku.

Strzeleńska Grupa Rekonstrukcyjna podczas manewrów patriotycznych

Sejm Czteroletni po burzliwej debacie 3 maja 1791 r. przyjął przez aklamację ustawę rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 Maja. Była drugą na świecie i pierwszą w Europie ustawą regulującą organizację władz państwowych oraz prawa i obowiązki obywateli. Konstytucja 3 maja stanowi ważny element pamięci zbiorowej, bez której żadna wspólnota istnieć nie może. Zdaniem prof. Samsonowicza Polska odzyskiwała niepodległość trzykrotnie: właśnie 3 maja 1791 r., 11 listopada 1918 r. oraz 4 czerwca 1989 r.

Celem ustawy rządowej miało być ratowanie Rzeczypospolitej, której terytorium zostało uszczuplone w 1772 roku w wyniku I rozbioru przeprowadzonego przez: Prusy, Austrię i Rosję. Została ona uchwalona na Zamku Królewskim w Warszawie. W pierwszych zdaniach dokumentu podkreślano jedność państwa, czego wyrazem miał być jeden rząd, skarb i armia. Uchwalenie Konstytucji 3 Maja odbiło się szerokim echem w całej Europie. Stanowiła zasadniczy zwrot w porównaniu z ustrojem wcześniejszym. Silna jak na polskie tradycje centralna władza wykonawcza, silna w niej pozycja króla, wreszcie istotne prerogatywy, jakie zachowywał władca w Sejmie, przesądzają o tym, że ustrój stworzony przez ustawę rządową uznajemy za monarchizm, którego granice wyznaczała właśnie konstytucja, a więc za monarchizm konstytucyjny.

Próba wprowadzenia konstytucji w życie została zniweczona już w połowie 1792 r. Było to związane z konfederacją targowicką, zawiązaną przez przywódców obozu magnackiego w celu przywrócenia poprzedniego ustroju Rzeczypospolitej. A przecież była ona przedmiotem podziwu światłych środowisk europejskich jako druga ustawa tego rodzaju na świecie po konstytucji Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, uchwalonej w roku 1787. Mimo jej unicestwienia pozostawiła ważne przesłanie dla Polaków na przyszłość, „jak osiągać bez przemocy porozumienie w podstawowych dla dobra publicznego sprawach”.

Pomimo rozbiorów, pamięć o drugiej w dziejach świata konstytucji narodowej przez kolejne pokolenia pomagała podtrzymywać polskie dążenia do niepodległości i stworzenia sprawiedliwego społeczeństwa. W Polsce uznaje się ją za ukoronowanie wszystkiego, co dobre i oświecone w polskiej historii i kulturze. Od czasu odzyskania niepodległości w 1918 roku, Święto Konstytucji 3 Maja było obchodzone jako najważniejsze święto państwowe.

Najstarsze widoki Strzelna

Strzelno - gwasz Karola Albertiego z ok.1790 r.

Dzisiaj zapraszam do spaceru po starym Strzelnie. Z kilkuset zdjęć wybrałem najbardziej charakterystyczne widoki - jest ich 51. Najstarszy to ten pierwszy widok będący swoistą zajawką dzisiejszego tematu - Widok miasta od strony północnego wjazdu - drogi z kierunku Bławaty-Ciechrz-Inowrocław. Jest to gwasz Karola Albertiego z ok. 1790 roku znajdujący się w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu. Zapraszam - udajemy się w czasy dawno minione… Pocztówki i zdjęcia pochodzą ze zbiorów: Tomasza Nowaka (Inowrocław), Heliodora Rucińskiego i Mariana Przybylskiego.